1.1 مقدمه
امروزه فناوري اطلاعات و به خصوص معماري سرويس گرا فرصت هايي را در جهت بهبود چابکي و کارايي توسعه سيستم هاي اطلاعاتي به وجود آورده است.معماري سرويس گرا به عنوان رهيافت برتر در حوزه معماري سيستم هاي اطلاعاتي به سازمان ها کمک مي کندتا بتوانند نيازمندي هاي کسب و کاري شان را با زيرساخت فناوري اطلاعات به سرعت مطابقت داده و نسبت به تقاضاهاي بازار واکنش دهند.
اين معماري يک استراتژي است که دربرگيرنده دو جنبه سازماني و تکنولوژي است.از نقطه نظر تکنولوژي،سازمان نياز به فراهم آوردن زير ساختي (گذرگاه سرويس سازماني1) براي برقراري تعامل و يکپارچگي داردو از منظر سازماني،نيازمند ساختار سازماني مناسب،تعريف مسئوليت ها و نقش هاي سازماني مرتبط،با توسعه نرم افزار و تدوين فرايندهاي مناسب براي طراحي سرويس ها،شناسايي سرويس هاي جديد و چرخه عمر سرويس ها است.از طرفي براي آنکه حوزه کسب و کار بتواند به سرعت خود را با تغييرات تطبيق دهد،بايستي بتواند به مجموعه اي از سرويس هاي کسب وکاري و سرويس هاي اشتراکي دسترسي پيدا کند.با وجود اينکه بسياري از شرکت ها در فرايند پياده سازي SOA 2نسبت به فراهم ساختن الزامات و پيش نيازهاي مطرح شده تلاش مي کنند وليکن به دليل پيچيدگي اين فرايند عمدتا با چالش هايي نظير: (مالکيت سرويس ، تعيين ساختار تصميم گيري ، تعريف و تعيين سرويس هاي اشتراکي، مديريت تغيير سرويس هاي اشتراکي ، ارزيابي کارايي و کيفيت سرويس ، مديريت سطوح سرويس) مواجه مي شوند و ممکن است علي رغم صرف انرژي زياد و سرمايه گذاري هاي کلان از مسير صحيح منحرف شده و دچار شکست شوند.
بنابراين براي مقابله با چالش هاي ذکر شده و کسب مزاياي اين فناوري، سازمان نيازمند استقرار يک نظام رفتاري مناسب است تا علاوه بر تعريف نقش ها و مسئوليت ها و تعيين ساختار تصميم گيري،قابليت هاي سازماني مورد نياز را فراهم نمايد.اين نظام رفتاري در واقع همان نظام حاکميت است.حاکميت3 مکانيزمي است که اطمينان مي دهد قوانين،خط مشي ها و سياست ها،استاندارد ها و رويه ها در سازمان پذيرفته شده و مورد اجابت قرار گرفته است.يعني اطمينان نمائيم که افراد هر آنچه درست است را انجام مي دهند.
1.2 تعريف و بيان مسئله
فقدان حاکميت مي تواند يک مانع جدي براي موفقيت سازمان باشد.حاکميت معماري سرويس گرا،کاربرد حاکميت سازمان براي تحقق معماري سرويس گرا است].41[حاکميت SOA مفهومي است که براي فعاليت هاي مرتبط با سرويس ها در معماري سرويس گرا و حاکميت سرويس ها در چرخه پياده سازي آنها استفاده مي شود.حاکميت SOA چالش هاي مطرح در فرايند پياده سازي و پذيرش معماري سرويس گرا را با ايجاد قابليت هايي در سازمان برطرف مي کند.اين قابليت ها با استفاده از يک چارچوب موثر معماري سرويس گرا پوشش داده مي شود.
چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا شامل 1)يک مدل مرجع حاکميت که به عنوان نقطه شروع به کار گرفته شده و در بر گيرنده 4 مولفه اصلي زير ساخت فني،سياست ها،فرايندها و نقش هاست و 2)چرخه حيات سرويس که يک فرايند تکرار پذير براي تعريف سرويس و بومي سازي مدل حاکميت SOA است].41[
هدف اصلي ازچارچوب حاکميت معماري سرويس گرا،استقرار معماري سرويس گرا در سازمان است.چارچوب يک رويکرد تدريجي را تعريف مي کند که سازمان بتواندعلاوه بر پوشش نيازمندي هاي جاري خود،نيل به اهداف بلند مدت SOA را مد نطر قرار دهد.يک چارچوب حاکميت SOA به مديران سازمان اطمينان مي دهد که :
* سرويس هاي صحيح ايجاد شده،نيازمندي هاي کسب و کار را پوشش مي دهند.
* يک رويکرد سازگار براي کشف،استفاده،تعريف،طراحي،پياده سازي،اجرا و مديريت سرويس ها تعريف شده است.
* سرمايه گذاري سرويس ها صورت گرفته و مالکان سرويس ها مشخص شده اند.
* سرويس ها منطبق بر سياست هاي حاکميت ايجاد شده اند.
* سرويس ها در يک روش امن طراحي شده،ساخته و اجرا مي شوند.
* سرويس ها در يک روش ميزان پذير4 مديريت مي شوند.
* نقش هاي حاکميت SOA، مسئوليت ها و مجوز ها شناخته شده و به طور قابل قبول اجرا مي شوند.
بر اين اساس سازمان نياز به يک برنامه دارد که همان نقشه راه معماري سرويس گراست و بر مبناي يک چارچوب حاکميت SOA در يک رويکرد تدريجي و با سنجش بلوغ سرويس گرايي،به شرکت ها کمک نمايد تا حرکت به سمت SOA را شروع کرده و گذار به SOA را در هر مرحله مديريت کنند و به اين طريق مزاياي مورد انتظار SOA نظير استفاده مجدد سرويس ،بهبود يکپارچگي، تعامل پذيري و چابکي کسب و کار را بدست آورند.
در اين تحقيق به منظور ارائه مولفه هاي اصلي حاکميت معماري سرويس گرا مطلوب ، به شناخت چارچوب هاي موجود حاکميت SOA پرداخته و براي حرکت سازمان ها به سمت استقرار حاکميت معماري سرويس گرا ، 5COBIT را که يک چارچوب کنترل براي حاکميت فناوري اطلاعات پذيرفته شده است مورد مطالعه و استفاده قرار مي دهيم.اين چارچوب بطور کامل ارزيابي فرايندها،ساختار حاکميت و مکانيسم هاي کنترل را مورد خطاب قرار مي دهد. چارچوب COBIT برخي از عناصر مهم حکومت SOA را پشتيباني نمي کند ما با استفاده از مؤلفه هاي اصلي معماري سرويس گرايي سازمان و چرخه حيات حاکميت مبتني بر COBIT و شناخت يک مدل بلوغ حاکميت SOA به ارزيابي واندازه گيري بلوغ حاکميت معماري سرويس گرا سازمان مي پردازيم.

1.3 هدف از انجام تحقيق
بر اساس مطالب ذکر شده در قسمت قبل هدف اصلي اين تحقيق شناخت حاکميت معماري سرويس گ
را ، مولفه ها ، سياست ها و ويژگي هاي آن به منظور ارايه يک چارچوب مطلوب براي حرکت سازمان ها در استقرار حاکميت معماري سرويس گرا و تلفيق سرويس گرايي با فناوري اطلاعات براي افزايش انعطاف پذيري سازمان جهت دست يابي اهداف کسب وکار است. بر اين اساس هدف اين تحقيق را مي توان به بخش هاي زير تفکيک نمود:
* هم سويي فناوري اطلاعات و کسب و کار با تمرکز بر فرايندهاي کسب وکار و پشتيباني از محرك هاي فناوري اطلاعات و کسب و کار
* سازماندهي فرايندهاي چرخه حيات سرويس و حاکميت براساس مدل فرايند
* تعريف و مديريت اهداف کنترلي قابل اندازه گيري براي هر فرايند
* آشنايي با مفاهيم و اصول معماري سرويس گرا و درک ارتباط بين اصول و موضوعات مطرح شده و ارتباط آنها با موضوع حاکميت
* تشريح اهميت حاکميت معماري سرويس گرا والزامات پياده سازي آن
* شناخت مولفه هاي حاکميت معماري سرويس گرا
* معرفي الزامات چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا
1.4 پرسشها ي تحقيق
وجود يک چارچوب مناسب که در برگيرنده کليه الزامات و قابليت ها و مولفه هاي حاکميت SOA باشد و بتواند سازمان را در مسير پذيرش معماري سرويس گرا کمک نمايد الزامي است و از آنجا که چارچوب هاي مختلفي براي حاکميت SOA ارائه شده است،سوالاتي در اين زمينه مطرح مي شود که بايستي پاسخ مناسب داده شود:
* الزامات براي سير به سمت وضعيت مطلوب سازمان چيست؟
* چگونه مي توان براي چارچوب حاکميت COBIT يک مدل بلوغ حاکميت معماري سرويس گرايي سازماني داشت تا بتوان با استفاده از آن جايگاه سازمان را در بازار رقابت تعيين کرد؟
* چگونه مي توان راهبردهاي سازمان را براي رسيدن به وضعيت مطلوب با استفاده از اندازه گيري بلوغ معماري سرويس گرايي سازماني تغيير داد!؟
* ويژگي ها و مولفه هاي يک چارچوب مطلوب حاکميت SOA براي تعريف COBIT سرويس گرا چيست؟
1.5 محدوده ي پژوهش
تمرکز اصلي و عمده در اين پژوهش ارائه ي روشي است که مبتني بر چارچوب COBIT بوده تا بوسيله آن بتوان معماري سرويس گرايي را در سازمان مستقر کرد.در COBIT که به عنوان يک استاندارد براي سازمان ها مي باشد ، مدلي را براي اندازه گيري بلوغ حاکميت فناوري اطلاعات تبيين شده است.ما با مطالعه مدل هاي موجود و شناخت چالش هايي که براي استقرار معماري سرويس گرا وجود دارد فاکتورهاي سرويس گرايي را معين کرده و با اضافه کردن اينها به COBIT ا يک چارچوب جديد طراحي مي گردد و با استفاده از آن مدلي را براي تعيين سطح بلوغ حاکميت سرويس گرا مشخص مي کنيم.براي اين منظورابتدا بايد با مفهوم سرويس گرايي و معماري سرويس گرا و همچنين مفهوم حاکميت و مولفه هاي آن آشنا شده تا با استفاده از اينها و بر اساس چارچوب COBIT ، که معياري را براي تعيين سطح بلوغ حاکميت تعريف کرده نقشه ي راهي براي استقرار معماري سرويس گرا در سازمان ايجاد کنيم.
1.6 فرضيات تحقيق
معماري سرويس گرا مي تواند باعث افزايش چابکي کسب و کار ،کاهش زمان توليد کالاهاي جديد و ارائه به بازار ،کاهش هزينه توسعه و نگهداري از طريق استفاده مجدد از سرويس هاي موجود،ايجاد منابع جديد در آمدي و هم سويي بهتر کسب وکار و فناوري اطلاعات شود.پياده سازي معماري سروبيس گرا منجر به پياده سازي يک مدل حاکميت مبتني بر معماري سرويس گرا مي شود.در حقيقت بدون يک مدل حاکميت SOA ، قابل اطمينان و به صرفه پياده سازي معماري سرويس گرا، مزاياي مورد انتظار اين معماري حاصل نخواهد شد.
ما مي خواهيم با اضافه کردن مهم ترين مولفه ها ،سياست ها و فرايندهاي کنترلي معماري سرويس گرا به چارچوب COBIT ،چارچوبي را براي حاکميت معماري سرويس گرا ارائه کنيم تا سازمان بتواند توسط آن معماري سرويس گرا را در سازمان استقرارکند و با استفاده از سطح بلوغ تعريف شده در چارچوب پيشنهادي، نقشه ي راهي براي حرکت به سمت وضعيت مطلوب تهيه کند تا به معماري با انعطاف پذيري بالا دست يابد.
1.7 ساختار پايان نامه
ساختار اين پايان نامه شامل پنج فصل به شرح زير مي باشد :
* فصل اول در خصوص بيان کليات پژوهش و چرايي و چگونگي انجام آن مي باشد.
* فصل دوم به ادبيات موضوعي اختصاص دارد و مفاهيمي چون محاسبات سرويس گرا،معماري سرويس گرا،چرايي و چالش هاي پذيرش آن، حاکميت،حاکميت معماري سرويس گرا و مولفه هاي آن ،حاکميت فناوري اطلاعات و چارچوب COBT ، مفهوم چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا و چهار مورد از پرکاربرد ترين چاچوب هاي ارائه شده تشريح شده است.
* فصل سوم مربوط به روش پژوهش بوده و با در نظر گرفتن مولفه ها ، سياست ها و فرايندهاي کنترلي براي استقرار معماري سرويس گرا به ارائه ي چارچوبي براي حاکميت معماري سرويس گرا بر اساس چارچوب COBITکه يک چارچوب براي حاکميت فناوري اطلاعات است مي پردازد.
* فصل چهارم مختص ارزيابي است که ابتدا به شناسايي قابليت هاي مورد نياز براي رفع چالش هاي موجود در معماري سرويس گرا پرداخته سپس به ارزيابي چارچوب پيشنهادي و ديگر چارچوب هاي ارائه شده در فصل 2 با استفاده از فاکتورهاي تعيين شده مي پردازد.تا ضعف ها و قوت هاي چارچوب مشخص شود.
* فصل پنجم نتيجه گيري و پيشنهادات آتي براي کارهاي آتي مي باشد.

فصل دوم
2 ادبيات و پيشينه تحقيق

2.1
مقدمه
حاکميت معماري سرويس گرا ترکيبي از دو لغت حاکميت و معماري سرويس گراستدر اين فصل به تعاريف حاکميت و معماري سرويس گرا پرداخته و مولفه هاي کليدي هر يک و همچنين مزاياي آنهارا بررسي و تشريح خواه
يم کرد.
2.2 معماري سرويس گرا
“معماري سرويس گرا ” مفهومي جديد نيست و از دهه 90 وجود داشته است ولي آنچه جديد است توانائي اجرا و عينيت بخشيدن به آن است که به کمک ابزارها و پروتکل هاي مربوطه ميسر شده است.معماري سرويس گرا يک معماري به هم پيوسته6 نيست . بلکه چيزي است که منجر به يک معماري به هم پيوسته مي شود.مي توان آن را يک شيوه ، پارادايم ، منظر يا الگو ناميد.به اين ترتيب SOA يک ابزار يا چارچوب به هم پيوسته نيست که بتوان آن را خريداري نمود.SOA يک رهيافت است،يک شيوه فکر کردن ، يک سيستم ارزشي که منجر به تصميمات به هم پيوسته کامل در زمان طراحي يک معماري نرم افزار بهم پيوسته مي شود [13].
تعريف
معماري سرويس گرا از ديدگاه هاي مختلف قابل بررسي است، هر فرد يا ذينفع بر طبق جايگاه خود تصويري از معماري سرويس گرا دارد، در ادامه از سه ديدگاه کارشناسان حرفه، معماران و طراحان مورد بررسي قرار مي گيرد.
کارشناسان حرفه: مجموعه اي از سرويس ها که سازمان مايل به ارائه آنها به مشتريان يا شرکاء خوداست. (تعريف سرويس کسب و کار)
معماران: سبکي از معماري که حاوي قوانين، الگوها و ضوابطي است که منجر به ايجاد خصايصي نظير پيمانه اي7بودن ، بسته بندي، اتصال سست، استفاده مجدد و ترکيب پذيري شده و از نظرساختار از يک ارائه دهنده سرويس و يک درخواست کننده سرويس تشکيل شده است.
طراحان و پياده سازان: يک سبک(مدل) برنامه نويسي که از استانداردهائي مانند (WSDL،UDDI، SOAP ,… ) و فناوري هائي نظير سرويس هاي وب استفاده مي کند و قابليت تعامل پذيري بين مولفه هاي نرم افزاري را بدون توجه به سکو و فناوري پياده سازي آنها پشتيباني مي کند.
نکاتي در خصوص معماري سرويس گرا:
o هم راستاي کسب و کار سازمان است
o هم موضوعي فني است و هم نوعي سبک تفکر است
o مبتني بر اتصال سست است و از پيام رساني استفاده مي کند
o قادر به ساخت سيستم هاي ترکيبي است
o از مولفه هاي قابل استفاده مجدد(سرويس) تشکيل شده است
o مهمترين دستاورد آن انعطاف پذيري و چابکي فناوري اطلاعات در برابر تغييرات حرفه است.

در تعاريف متعددي که از معماري سرويس گرا ارائه شده است. عمدتا از دو ديدگاه فني و غير فني اين واژه تعريف شده است.اما اينکه آيا معماري سرويس گرا يک موضوع تکنيکال است يا خير ، بيشتر به ديدگاه اشخاص و تفسير انها از مفاهيم اساسي SOA بستگي دارد.در ادامه تعدادي از اين تعاريف به تفکيک ارائه شده است :
* معماري سرويس گرا يک محصول نيست بلکه پلي است بين کسب و کار و فناوري به کمک مجمو عه اي از سرويس هاي متکي بر فناوري که داراي قوانين ، استانداردها و اصول طراحي مشخص هستند[38] .
* چارچوبي براي يکپارچه سازي فرايندهاي کسب وکار و پشتيباني آنها توسط فناوري اطلاعات با کمک مؤلفه هاي استاندارد و امن تحت عنوان سرويس که قابليت استفاده مجدد و الحاق به يکديگر جهت پوشش تغييرات حرفه رادارا مي باشند [2].
دو تعريف فوق تعاريف غير تکنيکال معماري سرويس گرا را ارائه مي کنند.تعاريف کاملا به تعريف معماري سازماني (EA)8 نزديک اند و تنها تفاوت آنها با معماري سازماني در سرويس هاست.سرويس ها بخشي از معماري سرويس گرا هستند،اما پياده سازي سرويس معادل معماري سرويس گرا نيست.
تعاريف زيرنيز ديد غير فني از معماري سرويس گرا را مطرح کرده اند،اما نوع نگاه به SOA نزديک به مفهوم حاکميت فناوري اطلاعات است.
* معماري


دیدگاهتان را بنویسید