دسته‌بندی نشده

پایان نامه کارشناسی ارشد : بررسی جامعه­ شناختی مهارت­های اجتماعی و ارتباطی مؤثر بر بازدارندگی رفتارهای پرخطر جوانان

انسان موجودی اجتماعی و نیازمند برقراری ارتباط با انسان­های دیگر برای رفع نیازهای خود می­باشد. زندگی اجتماعی انسان خیلی پیچیده­تر از موجودات دیگر است. در اثر زندگی گروهی، روابط اجتماعی انتزاعی و مجموعه­ی مشترکی از مفاهیم که معانی مشترک دارند، تبدیل به نماد می­شوند، و انسان­ها از طریق این نمادها  با هم ارتباط برقرار می­ کنند. روابط اجتماعی گروه حاصل کنش متقابل اجتماعی مکرری است که تبدیل به اشکال گوناگون نظم، وظایف و انتظارات متقابل می­گردد. در این فرآیند کنش متقابل، انسان اعمالش را با در نظر گرفتن انتظارات دیگران انجام می­دهد. بنابراین، زندگی اجتماعی به شکل مستمر در حال تغییر و دگرگونی است و اشکال جدیدی از جامعه ظهور می­ کند که در ابعاد مختلف با جامعه­ی گذشته دارای تفاوت­هایی می­باشد. گذر جوامع از سنتی به مدرن همراه با آثار و پیامدهای مختلفی در سطوح خرد و کلان می­باشد. بخشی از این پیامدها مربوط به رفتارهای اجتماعی است که دچار تحولات و دگرگونی­هایی گردیدند. رفتار و روابط اجتماعی از طریق هنجارها تنظیم می­شود. یک هنجار تعیین می­ کند که فرد در شرایط گوناگون چه رفتاری باید یا نباید داشته باشد. اما همیشه این امکان وجود دارد که رفتار فرد با هنجارها مطابقت نداشته باشد. در جوامع ابتدایی و کوچک، هنجارها مشخص­تر و محدودتر هستند و میزان همنوایی با آنها بیشتر است. در جوامع مدرن، به علت وجود تمایز میان گروه­ها و طبقات و تعلق به زمینه ­های طبقاتی، قومی و نژادی گوناگون، هنجارها متنوع­تر شده و میزان پیروی از آنها کمتر می­شود. به تدریج که جوامع به سمت صنعتی­شدن و شهرنشینی پیش رفتند، بروز رفتارهایی که همنوا و سازگار با هنجارها و ارزش­های جامعه نبودند، بیشتر شد. این ناهنجاری­ها و ناسازگاری­ها به تدریج زمینه­ تخریب نظم و انسجام موجود در جامعه را فراهم نمود. جامعه­شناسی در اصل برای مطالعه و بررسی این بی­نظمی­ها و ناهنجاری­ها پدیدار گردید. با گسترش این ناهنجاری­ها، حوزه­ای از جامعه­­شناسی به نام جامعه­شناسی انحرافات به شکل تخصصی بر روی رفتارهای انحرافی و بزهکارانه متمرکز شد، تا با شناسایی علل و عوامل مؤثر بر رفتارهای انحرافی و بزهکارانه، راه­کارهایی برای بهبود وضع موجود بیابد.

پایان نامه : بررسی جامعه ­­شناختی مهارت­های اجتماعی و ارتباطی مؤثر بر بازدارندگی رفتارهای پرخطر جوانان

رفتارهای انحرافی و بزهکارانه به نوبه­ی خود انواع مختلفی از رفتارها را در برمی­گیرند. نکته مهم در رابطه با این رفتارها، پیامدهای مخرب و ویران­گر آنها است که نیازمند توجه جدی و عمیق از سوی نهادهای مسؤول و دست­اندرکار و همچنین محققان و پژوهشگران می­باشد. در این راستا، با توجه به شرایط کنونی و افزایش هرچه بیشتر رفتارهای انحرافی و بزهکارانه، بخشی از این رفتارها باید مورد توجه بیشتری قرار بگیرد که نسبت به سایر رفتارهای انحرافی، دارای آثار و نتایج مهلک و مخرب­تری می باشد. به همین منظور، مقوله­ی رفتارهای پرخطر جوانان که بخشی از رفتارهای انحرافی می­باشد، در این پژوهش مورد بررسی قرار می­گیرد.

 

 

۱-۲- بیان مسأله

 

برای درک و فهم کجرفتاری لازم است که جامعه و هنجارهای اجتماعی آن را شناخت، تفاوت میان گروه­ها و خرده­گروه­های جامعه را در نظر گرفت و به این نکته توجه نمود که ادراک واقعیت اجتماعی و فرهنگی در میان همه­ی بخش­های جامعه یکسان نیست. جامعه­شناسی در مطالعه­ کجرفتاری، عوامل اجتماعی را مدنظر قرار می­دهد و جامعه­شناس علاقه­مند به بررسی کجرفتاری، به دنبال شناخت مسأله و عوامل تأثیرگذار بر آن می­باشد.

مسأله­ مهم مورد توجه جامعه­شناسان، نظم و انسجام اجتماعی بوده است. اما باید این واقعیت را در نظر داشت که همیشه همه­ی افراد جامعه با هنجارهای اجتماعی که موجد نظم اجتماعی هستند، همنوا نمی­گردند و مرتکب رفتار انحرافی[۱] خواهند شد(احمدی، ۱۳۷۷). یک عمل زمانی انحراف[۲] تلقی می­شود که به لحاظ اجتماعی رفتار انحرافی تعریف شده باشد و فرهنگ عمومی جامعه این عمل را انحراف دانسته، افرادی را که مرتکب چنین عملی شده ­اند مجازات نماید(احمدی، ۱۳۸۴: ۶). انحراف اجتماعی[۳] را غالباً شیوه­ی رفتاری می­دانند که برخلاف وفاق جامعه است و آن را عدم همنوایی با یک هنجار یا مجموعه ­ای از هنجارهای مورد پذیرش اکثریت اعضای جامعه تعریف نمودند(همان: ۴). بنابراین، از دیدگاه جامعه­شناسی انحرافات، انحراف اجتماعی یک پیوستاری از رفتار است که هم به تخلف از قانون نظیر قتل و اختلاس، و هم به تخلف از هنجارهای اجتماعی و فرهنگی بدون قانون شکنی رسمی نظیر فرار جوانان از خانه ارجاع داده می­شود(احمدی، ۱۳۷۷).

برخی از رفتارهای انحرافی مربوط به گروه سنی خاصی است. به رفتار انحرافی جوانانی که هنوز به سن قانونی نرسیده­اند(زیر ۱۸ سال)، رفتار بزهکارانه[۴] می­گویند و جوانان مرتکب این رفتارها، بزهکاران جوان نام دارند. این اصطلاح به طور رسمی و قانونی در سال ۱۸۹۹ تدوین گردید و در همین زمان، اولین قانون بزهکاری جوانان[۵] در شهر شیکاگو آمریکا به کار گرفته شد(شومیکر[۶]، ۱۳۸۹: ۱۵-۱۶).

جوانی ساخت جمعیت و تأخر فرآیند جامعه­پذیری نسبت به نظم نوین جهانی در جامعه­ی در حال گذار ایران معاصر، منجر به رشد مسأله­ بزهکاری جوانان و نوجوانان شده است. در این زمینه، جوانانی که نمی­توانند به خاطر ضعف عملکرد کارگزاران و عوامل جامعه­پذیری و نابسامانی فضای ساختی حاکم بر نظام اجتماعی، تمایلات خود را به سوی رفتارهای همنوا و بهنجار هدایت نمایند، ناگزیر به ناهمنوایی کشیده شده و رفتارهای انحرافی و بزهکارانه از خود بروز می­ دهند(محمدی اصل، ۱۳۸۵: ۱۱).

هیچ روزی نیست که خبری از جرایم جوانان در رسانه­ها منعکس نشود. رفتار مجرمانه­ی جوانان طیفی از انواع فعالیت­ها را شامل می­شود و جوانان با هر پیشینه و زمینه­ای مرتکب آن رفتار می­شوند. توجه جامعه­شناسی انحرافات به مطالعه­ بزهکاری جوانان از زمانی آغاز شد که طیف وسیعی از رفتارهای نابهنجار نظیر مصرف داروهای مخدر، تخریب اموال عمومی و خصوصی، اوباشگری بعد از مسابقات فوتبال، مصرف بیش از اندازه­ مشروبات الکلی، رفتار نامشروع جنسی و فرار از خانه و مدرسه در بین جوانان شیوع پیدا کرد. این قبیل رفتارها نه فقط به دلیل اینکه اشکال جدیدی از انحرافات در جامعه تلقی می­شوند اهمیت دارند، بلکه ارتکاب چنین رفتارهایی، مقدمه­ی ارتکاب جرایم شدیدی مانند سرقت مسلحانه و قتل می­باشد و بزهکار امروز را به مجرم فردا تبدیل می­ کند(احمدی، ۱۳۸۴: ۱۲۹).

رفتارهای انحرافی جوانان انواع مختلفی دارد که بر حسب عمق، شدت و پیامدهای آن به بزهکاری­های شدید مانند تجاوز به عنف، سرقت مسلحانه، سوء مصرف الکل و مواد مخدر و بزهکاری­های ملایم نظیر فرار از خانه و مدرسه، تخریب اموال عمومی و خصوصی و دزدی­های کوچک تقسیم می­شوند. در این پژوهش به بخشی از رفتارهای انحرافی­ که با عنوان رفتارهای پرخطر[۷] نامیده می­شوند، پرداخته می­شود.

مفهوم رفتار پرخطر به عنوان رفتاری تعریف می­شود که می ­تواند بهزیستی، سلامتی و مسیر زندگی را به خطر بیندازد و دارای نتایج منفی و پیامدهای مضر می­باشد. برای مثال، مصرف مواد مخدر می ­تواند منجر به آزار و اذیت والدین شود، فعالیت زودهنگام جنسی می ­تواند منجر به بچه­زایی ناخواسته گردد، یا پیامد ترک تحصیل، بیکاری مزمن می­باشد. در این جا باید به دو مسأله توجه نمود؛ یک مسأله، پیامدها و نتایج مخرب ناشی از درگیری نوجوانان و جوانان در رفتارهای پرخطر می­باشد، و مسأله­ دوم این است که چرا نوجوانان و جوانان اقدام به رفتارهای پرخطر می­ کنند(جسور[۸]، ۱۹۹۸: ۲-۳). رفتارهای پرخطر به رفتارهایی گفته می­شود که احتمال نتایج منفی و مخرب جسمی، روان­شناختی و اجتماعی را برای فرد افزایش دهد. خطرپذیری[۹] و انجام رفتار پرخطر دقیقاً معادل هم نیستند. خطرپذیری علاوه بر اینکه دربرگیرنده­ی انجام رفتارهای پرخطر می­باشد، به آسیب­پذیری و در معرض خطر بودن فرد از سوی محیط، نزدیکان و نیز گرایش­ها، تمایلات و باورهای نادرست و تهدید کننده­ فرد در مورد رفتارهای پرخطر اشاره دارد(زاده محمدی و احمدآبادی، ۱۳۸۷: ۸۸-۸۹).

علل عمده­ی مرگ و بیماری هم در کشورهای صنعتی و هم در حال توسعه به تعداد نسبتاً محدودی از رفتارهای پرخطر برمی­گردد که عمدتاً از سنین نوجوانی و جوانی شروع می­شود(آنتقینی و همکاران[۱۰]، ۲۰۰۱: ۱). نوجوانان و جوانان یکی از مهم­ترین گروه­های در معرض رفتارهای پرخطر مانند رانندگی خطرناک(بخشانی و همکاران، ۱۳۸۶)، ایدز(اعتماد و همکاران، ۱۳۹۰؛ رحمتی نجارکلائی و همکاران، ۱۳۹۰؛ مظفرزاده و وحدانی نیا، ۱۳۸۷؛ سیچارین و همکاران[۱۱]، ۲۰۱۱)، خودکشی(علیوردی نیا و همکاران، ۱۳۹۰؛ بخشانی و همکاران،۱۳۸۶؛ پنا و همکاران[۱۲]، ۲۰۱۲؛ هارل-فیش و همکاران[۱۳]، ۲۰۱۲؛ وانگ و همکاران[۱۴]، ۲۰۰۹)، فعالیت­های جنسی(والتون و همکاران[۱۵]، ۲۰۱۱؛ جیمز و همکاران[۱۶]، ۲۰۰۹)، مصرف الکل(اسنیپس و بنوتش[۱۷]، ۲۰۱۳)،خشونت(لانگندرفر[۱۸]، ۲۰۱۳) و مواد مخدر هستند(شفیعی و همکاران، ۱۳۹۱؛ فیضی و همکاران، ۱۳۸۹؛ علایی خرایم و همکاران، ۱۳۸۹؛ هزارجریبی و همکاران، ۱۳۸۹؛ باسکین-سامرز و سامرز[۱۹]، ۲۰۰۶؛ فلیشر و چالتون[۲۰]، ۲۰۰۱؛ کانتربری و همکاران[۲۱]، ۱۹۹۵). از آن­جایی که عوامل اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی نقش مهمی در سوگیری رفتاری افراد و به ویژه نوجوانان و جوانان ایفا می­ کنند، در صورتی که این عوامل نتوانند نقش خود را به شکل مطلوبی ایفا نمایند، نوجوانان و جوانان دچار چالش شده و ممکن است فشار ناشی از این چالش­ها و مشکلات، فرد را به سمت رفتارهای پرخطر بکشاند. دوره­ی جوانی دوره­ی تجربه آموزی است و از این رو با خطرهای گوناگونی در مسیر کسب تجربه مواجه می­شوند(باریکانی، ۱۳۸۷: ۱۹۲-۱۹۳).

نوجوانان و جوانان به اندازه­ بزرگسالان بهداشت و سلامتی را موضوع مهمی در زندگی قلمداد نمی­کنند. این گروه اغلب رفتارهایی انجام می­ دهند که معمولاً آن­ها را در معرض بیماری­های تهدید کننده­ زندگی قرار می­ دهند(سلیمانی نیا، ۱۳۸۶: ۷۴). به همین دلیل، بزرگ­ترین و شایع­ترین علل مرگ نوجوانان و جوانان انجام رفتارهای پرخطری مانند رانندگی پرخطر، خودکشی، سوء مصرف مواد و الکل و شرکت در فعالیت­های پرخاشگرانه می­باشد. براساس بررسی­های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری­های[۲۲] آمریکا(۲۰۱۰)، شش رفتار پرخطر شامل صدمات عمدی و غیرعمدی، سیگار کشیدن، استفاده از الکل و مواد مخدر، رفتارهای جنسی، تغذیه­ی نامناسب و عدم فعالیت جسمانی باعث مرگ و میر جوانان و نوجوانان می­شوند. همچنین، مطابق با آمار سازمان پزشکی قانونی شایع­ترین علل مرگ جوانان و نوجوانان زیر ۲۵ سال در ایران، در مرتبه­ی اول تصادفات رانندگی و سپس به ترتیب مسمومیت­های ناشی از الکل، مواد مخدر، خودکشی و در نهایت بیماری سرطان بوده است. آمار به دست آمده در رابطه با روسپیگری نیز نشان می­دهد که ۵۰ درصد از زنان روسپی ارجاع شده به مراکز بازپروری، جزء گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ ساله و ۲۴ درصد از گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ ساله بوده ­اند(گرمارودی و همکاران، ۱۳۸۸: ۱۴).

بسیاری از رفتارهای پرخطر مانند سیگار، الکل، مواد مخدر و روابط جنسی نامطمئن در سنین نوجوانی و جوانی اتفاق می­افتد. مطالعات نشان دادند که اغلب رفتارهای پرخطر مانند مصرف سیگار، الکل، مواد و رفتارهای جنسی نامطمئن در سنین قبل از ۱۸ سالگی شروع می­شوند(برگمن و اسکات[۲۳]، ۲۰۰۱). در ایران اکثر موارد بی مبالاتی جنسی(۶/۵۵ درصد) در سنین ۱۶ تا ۲۱ سالگی رخ می­ دهند. میانگین سن شروع سیگار در ایران ۶/۱۶ سال بوده و بالاترین نسبت معتادان کشور (۷/۴۵ درصد) در فاصله­ی ۱۷ تا ۲۲ سال مصرف مواد را آغاز کرده­اند(زاده محمدی و احمدآبادی، ۱۳۸۷: ۸۹).

وقوع رفتارهای پرخطر در سنین نوجوانی و جوانی و شیوع آن­ها در بین جوانان ناشی از عوامل اجتماعی متعددی می­باشد. یکی از این موارد، مهارت­های اجتماعی و ارتباطی است. امروزه داشتن مهارت­های اجتماعی و ارتباطی رکن لازم و اساسی زندگی اجتماعی بوده و بهره مندی از آن می ­تواند نقش مهمی در بازدارندگی[۲۴] رفتارهای پرخطر به ویژه در بین جوانان داشته باشد زیرا دوره­ی جوانی یک دوره­ی گذار و همراه با بحران­های مختلفی است.

مهارت اجتماعی[۲۵] عبارت است از رفتارهای انطباقی آموخته شده که فرد را قادر می­سازد با افراد مختلف روابط متقابل داشته باشد، واکنش­های مثبت بروز دهد و از رفتارهایی که پیامد منفی دارد، اجتناب نماید(کارتلج و میلبرن[۲۶]، ۱۳۶۹). مهارت­های اجتماعی رفتارهایی هستند که تحول آنها می ­تواند بر روابط بین افراد از یک سو و بهداشت روانی آنان و نیز عملکرد مفید در اجتماع از سوی دیگر، مؤثر باشد(ماتسون[۲۷]، ۱۹۹۰؛ به نقل از حسین چاری و دلاورپور، ۱۳۸۵: ۱۲۶). در واقع، کسی دارای مهارت اجتماعی است که با دیگران طوری رفتار کند که بتواند به حقوق، الزامات، رضایت خاطر و انجام وظایف خود در حد معقولی نایل آید، بدون آن که حقوق، الزامات، رضایت خاطر یا وظایف دیگران را نادیده بگیرد و در عین حال مبادله­ای آزاد با دیگران داشته باشد(فیلیپس[۲۸]، ۱۹۷۸؛ به نقل از فاتحی زاده و همکاران، ۱۳۸۴). از نظر هارجی[۲۹]، مهارت اجتماعی عبارت است از مجموعه ای از رفتارهای هدفمند، به هم مرتبط و متناسب با وضعیت که آموختنی بوده و تحت کنترل فرد می باشند(هارجی و همکاران، ۱۳۹۲: ۱۳). ضعف در مهارت­های اجتماعی موجب بروز رفتارهایی مانند بزهکاری، ناسازگاری، افت تحصیلی(نصر اصفهانی و همکاران، ۱۳۸۳)، مصرف مواد و اعتیاد(قاسم زاده و همکاران، ۱۳۸۶) می­گردد. دارا بودن مهارت­های اجتماعی و ارتباطی زمینه­ مشارکت فعال فرد در اجتماع را فراهم نموده و باعث می­شود وی در رویارویی با وضعیت­های دشوار اجتماعی واقعی، واکنش­های اجتماعی مؤثری از خود بروز دهد. در واقع، داشتن مهارت­های اجتماعی، توانایی­های بالقوه­ی فرد را به بالفعل تبدیل می­ کند و برای ایجاد، حفظ و سازماندهی یک رابطه­ انسانی ضروری می­­باشد.

مهارت­های اجتماعی بسیار متنوع بوده و تقسیم­بندی واحدی درباره­ی آنها وجود ندارد. فتحی و همکاران(۱۳۸۴) آن­ها را در نه دسته تقسیم بندی کرده­اند. این ابعاد نه گانه به این شرح می­باشند: مهارت­های ارتباطی، مهارت­های جرأت ورزی، مهارت­های مربوط به پرورش حس همکاری، مسؤولیت پذیری و نوع دوستی، مهارت­های خودگردانی، مهارت­های درک اجتماعی و شناسایی ارزش­های جامعه، مهارت­های مربوط به قوانین اجتماعی، مهارت­های شغل یابی و حفظ شغل، مهارت­های گذران اوقات فراغت و مهارت­های مقابله­ای.

مهارت­های ارتباطی[۳۰] در برخی از تقسیم بندی­ها زیرمجموعه­ی مهارت­های اجتماعی قلمداد شده ­اند(فتحی و همکاران، ۱۳۸۴)، اما در این پژوهش جداگانه در نظر گرفته شده است. مهارت­های ارتباطی بخشی از مهارت­های زندگی هستند و توانایی و ظرفیت ایجاد ارتباط، منجر به موفقیت در زندگی می­شود(حسین چاری و دلاورپور، ۱۳۸۵: ۱۲۶).

مهارت­های ارتباطی به طور کلی مربوط به فرآیند برقراری ارتباط میان حداقل دو نفر است و به مجموعه رفتارهایی اطلاق می­شوند که به انسان کمک می­ کنند تا میان عواطف و نیازهای خود ارتباط برقرار نماید و به اهداف میان­فردی و اجتماعی دسترسی پیدا کند(یارعلی و همکاران، ۱۹۴:۱۳۸۷). مهارت­های ارتباطی شامل آن دسته از مهارت­ها می­باشند که به واسطه­ی آنها افراد می­توانند درگیر تعامل­های بین فردی و فرآیند ارتباط شوند، یعنی فرآیندی که افراد در طی آن، پیام­های کلامی و غیرکلامی با یکدیگر در میان می­گذارند(یوسفی، ۱۳۸۵: ۶). مهارت­های ارتباطی نقش مهمی در هویت یابی، بالا بردن کیفیت زندگی و سلامتی جسمی و روانی دارد(واگان[۳۱]، ۲۰۰۹: ۲۵۵). وجود این مهارت­ها در زندگی می ­تواند به فرایندهای حل مسأله کمک کند(ارسلان[۳۲]، ۲۰۱۰: ۵۲۴) و به ویژه مانع روی آوردن نوجوانان و جوانان به رفتارهای پرخطر گردد.

مهارت­های ارتباطی شامل مهارت­های مختلفی می­باشند. توانایی گوش دادن فعالانه، مهار و نظم­دهی به هیجان­ها، توانایی دریافت و ارسال پیام­های واضح ارتباطی و فعال بودن و قاطعیت در ارتباط(حسین چاری و دلاورپور، ۱۳۸۵)، مهارت­های کلامی، مهارت­های غیرکلامی، مهارت­های فرازبانی، مهارت­های برقراری ارتباط، برقراری ارتباط با غریبه­ها، مهارت­های برقراری دوستی، مهارت­های ارتباط با جنس مخالف و مهارت­های گسترش تعاملات اجتماعی(فتحی و همکاران، ۱۳۸۴) از جمله مهارت­های ارتباطی می­باشند.

بسیاری از افرادی که مرتکب رفتارهای ضداجتماعی و ناسازگارانه می­شوند، در نتیجه­ی کمبود مهارت­های اجتماعی لازم برای انجام رفتار صحیح می­باشد. این مسأله در مورد بزهکاران جوان بیشتر صدق می­ کند. پژوهش­های تطبیقی جوانان بزهکار و غیربزهکار نشان می­دهد که جوانان بزهکار گستره­ی محدودتری از جایگزین­های واکنشی را در حل مسائل بین شخصی به کار می­برند و تمایل بیشتری به خشونت فیزیکی دارند. همچنین،  بزهکاران جوان مهارت­های اجتماعی کمتری نسبت به افراد غیربزهکار دارند(فورنهام[۳۳]، ۱۹۸۴).

برخی از پژوهش­ها به بررسی رابطه بین زندگی در محیط­های شهری و رفتارهای پرخطر پرداختند و نتایج بدست آمده نشان داد که زندگی در محیط­های شهری توأم با رفتارهای پرخطر بیشتری است(لوین و کوپی[۳۴]، ۲۰۰۳). از آن­جایی که در محیط­های شهری و به ویژه شهرهای بزرگ با پدیده­ گمنامی مواجه هستیم و تراکم و ناهمگونی جمعیت نیز افزایش پیدا می­ کند، کنترل­های اجتماعی غیررسمی دچار ضعف گردیده و کنترل­های رسمی نیز جوابگوی جمعیت زیاد شهرهای بزرگ نیستند، لذا میزان وقوع رفتارهای بزهکارانه و پرخطر نیز بیشتر می­باشد. در شرایط گذار و تحول نیز کارگزاران جامعه­پذیری، در ایفای نقش خود و درونی کردن ارزش­ها و هنجارها و رفتارهای قانونمند و سازگار با مشکل مواجه می­شوند. شهر شیراز یکی از کلان­شهرهای ایران می­باشد که با جمعیت بالای یک میلیون نفر و قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی خاصی، سیل مهاجرت از استان­های جنوبی را به سوی خود روانه نموده است. بیشتر این مهاجران دارای تنوع فرهنگی و قومی بوده و همین عامل خود زمینه­ تمایلات بزهکارانه­ی آنان را فراهم می­نماید.

زندگی در شرایط گذار و نامطمئن بودن نسبت به آینده باعث می­شود که جوانان تصمیم­های توأم با ریسک و خطر بگیرند. تا جایی که بر مبنای داده­های سازمان ملی جوانان(۱۳۸۳)، حدود ۴۰ درصد از جوانان آینده­ی شغلی روشنی پیش روی خود نمی­بینند. بنابراین، شرایط زندگی نقش مهمی در خطرپذیری جوانان امروزی دارد. نشانه­ های گرایش جوانان به خطرپذیری را می­توان در رواج ورزش­های مهیج و خطرناک مانند صخره­نوردی آزاد، مصرف مواد مخدر توهم زا مانند قرص­های اکستازی و داروهای انرژی­زا (ذکائی، ۱۳۸۷: ۴۰-۴۱)، داشتن فعالیت­های نامطمئن جنسی، مصرف الکل، اقدامات خشونت آمیز، اقدام به خودکشی و خودزنی(بال و همکاران[۳۵]، ۱۳۹۱) مشاهده نمود.

در این شرایط، مجهز بودن جوانان به سلاح­هایی مانند مهارت­های اجتماعی، میزان خطرپذیری و ریسک را کاهش داده و توانمندی­های بالقوه­ی آنان را عملیاتی می­ کند. کسب مهارت بعد از تحصیلات، اشتغال و ثروتمند شدن، چهارمین خواسته­ی اولویت­دار جوانان بوده است(سازمان ملی جوانان، ۱۳۸۳). بدین ترتیب، آموزش مهارت­های اجتماعی و ارتباطی، فرآیندهای حل مسأله­ جوانان را تقویت نموده و رفتارهای پرخطر و عوامل ریسک که تهدید بزرگی برای جوانان می­باشد، را کاهش می­دهد.

بنابراین، مهم­ترین سؤالاتی که این پژوهش به دنبال پاسخگویی به آنها است به این شرح می­باشند: شایع­ترین رفتارهای پرخطر جوانان کدام هستند؟ آیا برخورداری از مهارت­های اجتماعی و ارتباطی می ­تواند در رابطه با رفتارهای پرخطر جوانان نقش بازدارندگی داشته باشد؟ آیا کنترل­های فردی و اجتماعی اثر بازدارندگی بر روی رفتارهای پرخطر جوانان دارد؟

 

  آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها

۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش

 

شتاب و تنوع دگرگونی­هایی که جامعه­ی در حال گذار ایران تجربه می­ کند و تحولات ساختاری و نهادی ملازم با آن، مسائل جوانان را با ابعاد پیچیده و مهمی مواجه ساخته است، به گونه­ای که ماهیت مسائل و شرایطی که جوانان خود را در آن می­یابند، در مقایسه با نسل گذشته­ی آنها دارای تفاوت اساسی می­باشد. آن چه که بر این پیچیدگی می­افزاید، تعارض­ها و تضادهایی است که بسیاری از جوانان بر سر انتخاب­ها، اهداف و آینده­نگری خویش با آن مواجه هستند(ذکائی، ۱۳۸۷).

دوره نوجوانی و جوانی یکی از مراحل بسیار حساس، بحرانی و مسأله آفرین در فرآیند رشد انسان است. تلاش برای ابراز وجود و یافتن هویتی مستقل، ناکافی بودن تجارب و محدود بودن آگاهی موجب می­شوند تا کسی که در حال دگرگونی عمیق شخصیتی است، واکنش­های گوناگونی نسبت به مشکلات و محدودیت­های خود نشان دهد. یکی از این واکنش­ها، رفتارهای بزهکارانه و به ویژه رفتارهای پرخطر می­باشد. بروز این رفتارها از سوی نوجوان و جوان، نوعی اعتراض نسبت به وضعیت موجود و محدودیت­هایی می­باشد که بر سر نیل به آرمان­هایش مانع ایجاد کرده­اند. تداوم این رفتارها و تشدید آنها می ­تواند فعالیت­های عادی و سازگارانه­ی فرد را دچار مشکل نموده و نقش تخریبی عمده­ای در عملکرد اجتماعی، تحصیلی و شغلی داشته باشد. این رفتارها به جای اینکه انرژی و ظرفیت بالقوه­ی جوان را در مسیر درست هدایت نماید، وی را به سوی وضعیتی سوق می­دهد که جز ضرر و هزینه برای خود فرد و جامعه، چیز دیگری در بر ندارد.

مسأله­ رفتارهای پرخطر به ویژه برای والدین جوانان تبدیل به یک دغدغه­ی اساسی شده است، تا جایی که مصرف مواد مخدر، مصرف مشروبات الکلی، سیگار کشیدن و دوستی با غیرهمجنس مهم­ترین دغدغه­های والدین در رابطه با فرزندان خود می­باشند(همان: ۷۹). بر مبنای آمار غیررسمی نیز مصادیق بزهکاری جوانان نسبت به گذشته افزایش یافته است. اگرچه این آمارها گویای دقیق واقعیت نیست، اما میزان تقریبی رفتارهای بزهکارانه را بیان می­ کنند. گزارش­های موجود نشان می­ دهند که بزهکاری جوانان مواردی مانند سرقت، انحرافات جنسی، دعوا و درگیری، خرید و فروش و اعتیاد به مواد مخدر بوده است. بیشترین جرایمی که توسط افراد زیر ۱۸ سال صورت گرفته است، به ترتیب سرقت، مواد مخدر، شرارت و اخلال و اعتیاد بوده است. برخی آمارها حاکی از این است که حدود ۴۰ درصد از بزهکاری جوانان مربوط به سرقت می­باشد و میانگین سنی آنها حدود ۱۶ الی ۱۷ سال است. همچنین، ۹۰ درصد دختران زیر ۱۸ سال که به جرم بزهکاری دستگیر شده ­اند، جزو دختران فراری هستند. فرار از خانه ریسک تجاوز جنسی و فحشا را بالا می­برد تا جایی که آمارها حاکی از این است که نزدیک به نیمی از دخترانی که اقدام به فرار نموده ­اند، مورد تجاوز جنسی قرار گرفته­اند. در رابطه با مصرف مواد مخدر و اعتیاد، گزارش­ها سن گرایش به اعتیاد را حدود ۱۴ الی ۱۵ سال ذکر می­ کنند(محمدی اصل، ۱۳۸۵: ۷۳-۸۲).

با ملاحظه­ی این آمار و همچنین در نظر گرفتن ساخت سنی جوان جمعیت در کشور ما، توجه به مسائل و مشکلات این قشر و به ویژه رفتارهایی که سلامتی آن­ها را به خطر می­اندازد، از اهمیت و اولویت بالایی برخوردار می­باشد. زیرا هنگامی که نیروی جوان یک جامعه بهره وری لازم را در نتیجه­ی فقدان سلامتی نداشته باشد، توسعه و پیشرفت آن جامعه نیز با مشکلات جدی مواجه می­شود.

بنابراین، برخورداری از ویژگی­هایی که بتواند مانع گرایش فرد به سوی رفتارهای پرخطر گردد، سودمند خواهد بود. در این زمینه، داشتن مهارت­های اجتماعی و ارتباطی یک عامل مهم و از ضرورت­های اساسی زندگی روزمره است. این ضرورت به ویژه برای سنین نوجوانی و جوانی که فرد مدام با موقعیت­های جدید و متعدد مواجه می­گردد، بیشتر احساس می­شود. کمبود مهارت­های­ اجتماعی و ارتباطی، ظرفیت افراد را برای مراقبت از خودشان و سازگاری با فشارهای روزانه محدود کرده و آسیب پذیری آن­ها را افزایش می­دهد. در حالی که بهره-مندی از مهارت­های اجتماعی به افراد اجازه می­دهد که بتوانند علایق خود را دنبال کنند، در فرصت­های زندگی پیشرفت داشته باشند و با پاداشی که زندگی به آنها می­دهد، عاطفی­تر زندگی کنند(فتحی و همکاران، ۱۳۸۴). مهارت­های اجتماعی و ارتباطی از چنان اهمیتی برخوردارند که نارسایی آنها می ­تواند توأم با اضطراب اجتماعی، اقدام به خودزنی و خودکشی(بال و همکاران، ۱۳۹۱)، احساس تنهایی، افسردگی، عدم موفقیت­های شغلی و تحصیلی(یوسفی، ۱۳۸۵) و گرایش به بزهکاری(کاترین[۳۶]، ۲۰۰۶) باشد.

بدین ترتیب، پژوهش­های مرتبط با جوانان باید به دنبال نشان دادن این پیچیدگی­ها، تغییرپذیری­ها در تجربه­ی جوانی، چگونگی مواجه شدن آنان با مشکلات و موقعیت­های ناسازگارانه و ارائه­ راه حل­های کارآمد و مداخله­گر و الگوهای حل مسأله در برابر این شرایط دشوار باشد. لذا در این پژوهش، دستیابی به موارد ذکر شده از ضرورت­های عملی آن می­باشد.

 

 

۱-۴- اهداف پژوهش

۱-۴-۱- هدف کلی:

 

هدف کلی این پژوهش بررسی جامعه­شناختی مهارت­های اجتماعی و ارتباطی مؤثر بر بازدارندگی رفتارهای پرخطر جوانان شهر شیراز می­باشد.

 

 

۱-۴-۲- اهداف جزیی

 

– بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با رفتارهای پرخطر جوانان

– بررسی رابطه مهارت­های ارتباطی و رفتارهای پرخطر جوانان

– بررسی رابطه مهارت­های اجتماعی و رفتارهای پرخطر جوانان

– بررسی متغیرهای جمعیت­شناختی مرتبط با رفتارهای پرخطر جوانان

– بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با مهارت­های اجتماعی و ارتباطی جوانان

– بررسی متغیرهای جمعیت­شناختی مرتبط با مهارت­های اجتماعی و ارتباطی جوانان

 

[۱]. Deviant Behavior

[۲]. Deviance

[۳]. Social Deviance

[۴]. Delinquent Behavior

[۵]. Juvenile Delinquency

[۶]. Shoemaker

[۷]. High Risk Behaviors

[۸]. Jessor

[۹]. Risk Taking

[۱۰]. Anteghini et al.,

[۱۱]. Sychareun et al.,

[۱۲]. Pena et al.,

[۱۳]. Harel-Fisch et al.,

[۱۴]. Wang et al.,

[۱۵]. Walton et al.,

[۱۶]. James et al.,

[۱۷]. Snipes & Benotsch

[۱۸]. Langenderfer

[۱۹]. Baskin-Sommers & Sommers

[۲۰]. Flisher & Chalton

[۲۱]. Canterbury et al.,

[۲۲]. Center for Disease Control and Prevention

[۲۳]. Bergman & Scott

[۲۴]. Deterrence

[۲۵]. Social Skill

[۲۶]. Kartledge and Milbern

[۲۷]. Matson

[۲۸]. Phillips

[۲۹]. Hargie

[۳۰]. Communication Skills

[۳۱]. Vagan

[۳۲]. Arsalan

[۳۳]. Furnham

[۳۴]. Levine & Coupey

[۳۵]. Bull et al.,

[۳۶]. Catherine

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *